|
 |
AĞDAŞ RAYONU |
 |
|
 Nəbiyev
Bəkir Əhməd oğlu - tənqidçi, ədəbiyyatşünas,
1958-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər
Birliyinin üzvü (1960), Azərbaycan Dövlət Mükafatı laureatı (1978), "Qızıl
qələm" mükafatı laureatı (1972), filologiya elmləri doktoru (1970),
professor (1982), Azərbaycan EA həqiqi üzvü (1989), Əməkdar elm xadimi
(1990), Azərbaycan Milli Yaradıcılıq Akademiyasının fəxri üzvü (1993).
Bəkir Nəbiyev 1930-cu il avqustun 21-də Ağdaş rayonu Üçqovaq kəndində
ziyalı ailəsində doğulmuşdur. Ağdaşda 1 saylı orta məktəbi bitirmişdir
(1947). Əmək fəaliyyətinə müharibə illərində başlamışdır. Ağdaş radio
şəbəkəsinin diktoru işləmişdir (1945-1947). Sonra Ağdaş şəhərində və Yeniarx
kəndində müəllimlik etmişdir (1947-1949). ADU-nun filologiya fakültəsində
təhsil almışdır (1949-1954). Eyni zamanda Bayıldakı 55 saylı orta məktəbdə
ədəbiyyat müəllimi olmuşdur. Tələbəlik illərində ilk tənqidi qeydləri
"Lenin tərbiyəsi uğrunda" qəzetində dərc olunmuşdur. Ədəbi fəaliyyətə
"Ədəbiyyat qəzeti"nin 4 noyabr 1951-ci il tarixli sayında çap
edilən "Dama-dama göl olar" rəyi ilə başlamışdır. Universiteti
bitirdikdən sonra "Azərbaycan gəncləri", "İnşaatçı"
qəzetlərində məsul katib müavini, ədəbi işçi vəzifələrində işləmişdir
(1954-1957). ADU-nun aspiranturasına daxil olmuş, "F.Köçərlinin həyat
və yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafıə etmişdir
(1960). "Kommunist" qəzeti redaksiyasında mədəniyyət şöbəsinin
müdiri işləmişdir (1959-1961). Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun
sovet ədəbiyyatı şöbəsində kiçik elmi işçi, şöbə müdiri və institutun
elmi katibi (1961-1971), Azərbaycan EA Nizami adına Azərbaycan Dövlət
Ədəbiyyat Tarixi Muzeyinin direktoru (1971-1986), Azərbaycan ədəbiyyat
fondunun sədri işləmişdir (1982-1986).
Hazırda AMEA Rəyasət Heyətinin üzvü və Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun
direktorudur (2003-cü ildən). "Çoxmillətli sovet ədəbiyyatı tarixi"nin,
ikicildlik "Azərbaycan sovet ədəbiyyatı tarixi"nin müəlliflərindən
və redaktorlarından biri, çoxcildlik "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi"nin
baş redaktorudur. Ali məktəblərdə mühazirələr oxumuşdur. Təfəkkür Universitetində
filologiya kafedrasının müdiri olmuşdur (2002). 30 cildlik "Türk
dünyası ədəbiyyatı" ensiklopediyasının respublika üzrə məsul əlaqələndiricisidir.
Azərbaycan EA Ədəbiyyat, Dil və İncəsənət bölməsinin rəhbəri olmuşdur
(1987-2001). Azərbaycan EA partiya komitəsinin katibi (1978-1979), Azərbaycan
KP Bakı şəhər komitəsinin plenum üzvü, 26 Bakı komissarı rayon komitəsinin
büro üzvü seçilmişdir (1978-1981). Yazıçılar İttifaqı nəzdində tənqid
və ədəbiyyatşünaslıq şurasının (1965-1985), SSRİ EA nəzdində humanitar
elmlərə dair tədqiqatları əlaqələndirmə Şurasının, Azərbaycan EA Rəyasət
Heyətinin üzvü, "Xəbərlər" (Ədəbiyyat, Dil və İncəsənət seriyası)
jurnalının baş redaktoru, Azərbaycan Mədəniyyət fondunun sədri (1987-1990),
ədəbiyyat üzrə ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasının sədri (1993-cü ildən),
"Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiya heyətinin, Dövlətnəşrkomun
metodiki şurasının, C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfılm" studiyasının
bədii şurasının, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının, "Vətən" cəmiyyəti
idarə heyətinin, respublika "Bilik" cəmiyyəti plenumunun üzvü,
Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası Baş redaksiyasının məsləhətçisi, Sovet-Pakistan
Dostluq Cəmiyyəti Azərbaycan şöbəsinin sədr müavini kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Bakıda bədii ədəbiyyatda realizm (1966), romantizm (1972) məsələlərinə,
Moskvada, Kiyevdə, Tbilisidə, Alma-Atada, Düşənbədə qarşılıqlı ədəbi əlaqələr
problemlərinə həsr edilmiş simpoziumlarda (1978, 1980, 1983, 1986, 1989)
məruzəçi olmuşdur. Birinci Millətlərarası Azərbaycan Konqresində "Azərbaycan
ədəbiyyatı tarixinin yazılması prinsipləri" (Qayseri, 1990), Azərbaycan
Mühacirət Ədəbiyyatı simpoziumunda "Azərbaycan ədəbiyyatında qürbət
lirikası" (Bakı, 1991), Üçüncü Uluslararası türk kültürü konqresində
"Əhməd Cavadın yaradıcılığında türkçülük idealları" (Ankara,
1996), Beynəlxalq Nizami konqresində "Nizami və Gəncə" (Təbriz,
1993), Beynəlxalq Füzuli konqreslərində "Həqirətüs-süəda"nın
fikri-bədii vüsəti" (Tehran, 1995), "Aşiqanə sözün bənzərsiz
ustadı" (Ankara, 1996), Dördüncü Uluslararası Türk Kültürü Konqresində
"Azərbaycan dilinin terminoloji lüğətləri" (Ankara, 1997) mövzularında
məruzələr etmişdir. Çexiya, Slovakiya, Yuqoslaviya, Yunanıstan, Danimarka,
İran, İraq, Səudiyyə Ərəbistanı, ABŞ, Çin və Yaponiyada beynəlxalq ədəbi-elmi
və siyasi məclislərdə məruzə ilə çıxış etmişdir. Ədəbiyyatşünaslıq elminin
və ədəbi fikrin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Hacı Zeynalabdin
Tağıyev", "Məmməd Araz" mükafatlarına (1993-1994), "Ustad"
Ali mükafatına (1997), Beynəlxalq TİKA mükafatına (2000), "Xalqlar
dostluğu" (1986) və "Şöhrət" (2000) ordenlərinə layiq görülmüşdür.
Əsərləri
1. Görkəmli tənqidçi və ədəbiyyatşünas. Bakı: Azərnəşr, 1963, 162 səh.
2. Müasirlik və sənətkarlıq uğrunda. Bakı: Azərnəşr, 1966, 127 səh.
3. Sovet Azərbaycanı: Ədəbiyyat və incəsənət 50 ildə Bakı: Azərnəşr, 1970,
103 səh. (şərikli)
4. Süngüyə çevrilmiş qələm. Bakı: Azərnəşr, 1970, 214 səh.
5. Ədəbi düşüncələr. Bakı: Gənclik, 1971, 160 səh.
6. Nizami adına Azərbaycan ədəbiyyatı muzeyi. Müxtəsər bələdçi. Bakı:
Elm, 1975, 34 səh.
7. Tənqid və ədəbi proses. Bakı: Azərnəşr, 1976, 153 səh.
8. Böyük Vətən müharibəsi və Azərbaycan ədəbiyyatı. Bakı: 1977, 329 səh.
9. Təzə izlər sorağında. Bakı: Yazıçı, 1979, 216 səh.
10.Kamalın təntənəsi. Bakı: Yazıçı, 1981, 397 səh.
11.Müasirlərimiz bədii ədəbiyyatda. Bakı: Bilik, 1983, 69 səh.
12.Ədəbiyyat (V sinif üçün dərslik). Bakı: Maarif, 1984, 304 səh. (şərikli).
13.Söz ürəkdən gələndə. Bakı: Yazıçı, 1984, 284 səh.
14.Mənalı ömürdən səhifələr. Firidun bəy Köçərli. Bakı: Gənclik, 1984,
227 səh.
15.Roman və müasir qəhrəman. Bakı: Yazıçı, 1987, 295 səh.
16.Özümüzdən başlayaq. Bakı: Elm, 1980, 292 səh., 3.200 nüs.
17.Əhməd Cavad. Bakı: Gəncə nş, 1993, 128 səh.
18.Almaz ildırım. Bakı: Sabah, 1994, 260 səh.
19.Ölümsüzlüyün sirri. Bakı: Elm, 1994, 200 səh.
 Habil
Mustafa oğlu Əliyev çətin və maraqlı həyat yolu keçmişdir.
O, 1927-ci il may ayının 28-də Azərbaycan Respublikası Ağdaş rayonunun
Üçqovaq kəndində anadan olub. Yeddi yaşında ikən rayon mərkəzindəki 3
saylı yeddiillik məktəbə gedib. Həmin illərdə məşhur xanəndə və musiqi
müəllimi Əhməd Ağdamski (Əhməd Bəşir oğlu Bədəlbəyli) Habilgilin evində
kirayədə yaşayırdı. Əhməd Ağdamskinin yaşadığı evə vaxtaşırı musiqiçilər
toplaşar, muğamlardan, təsniflərdən, xalq mahnılarından danışar, yeri
gəldikcə onlardan parçaları tarda, ya kamançada ifa edərdilər. Balaca
Habil uşaq marağı ilə çalğıya qulaq asar, mənasını kəsdirmədiyi söhbətləri
dinləyərdi. Elə həmin vaxtdan da Habilin uşaq qəlbinə sənətə məhəbbət
közü düşmüş, günbəgün, aybaay alışıb alovlanmağa başlamışdı. Anası Nisə
xanım isə oğlunun qəlbinə düşmüş bu məhəbbət odunu öz ana nəvazişi ilə
daha da alovlandırmışdı. Habil Əliyev onları belə xatırlayır:"Mənim
sənət aləminə gəlməyimdə iki xeyirxahım olub. Onlardan biri Əhməd Ağdamski,
o biri isə anamdır. Əhməd Ağdamski mənə sənətin nə olduğunu anlatdı, anam
isə məndə sənətə məhəbbət yaratdı. Yaxşı yadımdadır, uşaq idim. Çömçəni
kamança kimi dizimin üstünə qoyub oxlovu ona sürtürdüm. Anam bunu görüb
sevinclə dedi:
Payıma düşən pulu Ağdaşa anamgilə yollayırdım. Boş vaxtlarımda o qədər
çalırdım ki, evdəkilər lap dəng olurdular... Xülasə, Məzrəlidə də duruş
gətirə bilmədim, 1947-ci ildə qayıtdım Ağdaşa. Pionerlər evində dərnək
rəhbəri oldum".
Habil Əliyev 1952-ci ildə Bakıya gəlib Asəf Zeynallı adına orta ixtisas
Musiqi Məktəbinin kamança şöbəsinə daxil olub. Görkəmli tarzən Qurban
Pirimovdan və məşhur müğənni Xan Şuşinskidən muğam sənətinin sirrlərini
öyrənməyə başladı. Habilin ifaçılığı bəstəkar Soltan Hacıbəyovun da diqqətindən
yayınmamışdı. Bəstəkar, Habilin potensial imkanlarını nəzərə alıb ona
filarmoniyada işləməyi məsləhət görüb. O vaxtlar filarmoniyanın direktoru
olan Şəmsi Bədəlbəyli, bədii rəhbər Soltan Hacıbəyov, Niyazi, Səid Rüstəmov
Habilin ifasında bir muğama və xalq mahnısına qulaq asdılar və çox razı
qaldılar. Beləliklə, Habil Əliyev 1953-cü ildə Müslüm Maqomayev adına
Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında əvvəlcə rəqs ansamblında müşayiətçi,
sonra isə trioda kamança çalan kimi fəaliyyətə başlayır. Seyid Şuşinski,
Həqiqət Rzayeva, Xan Şuşinski, Zülfü Adıgözəlov, Mütəllim Mütəllimov,
Şövkət Ələkbərova, Sara Qədimova, Fatma Mehrəliyeva kimi sənatkarların
konsertlərində müşayiətçi olan Habil Əliyev həvəslə onların ölməz irsindən
bəhrələnir, daha səylə çalışır, saatlarla məşqdən yorulmurdu.
1961-ci ildə Habil Əliyevin televiziyada ilk konserti oldu. Onun yeni
ifaçılıq texnikası ilə çaldığı "Segah"musiqisevərlər arasında
geniş söz-söhbətə səbəb oldu. Səhərisi günü görkəmli sənətkarlar Xan Şuşinski
və Zülfü Adıgözəlov onu ürəkdən təbrik etdilər.
Habil "Segah", "Bayatı-Qacar", "Bəstənigar",
"Bayatı-Şiraz", "Rahab", "Bayatı-Kürd",
"Cahargah", "Rast", "Zabul" muğamlarına
yeni kamança həyatı vermişdir. Beləliklə, Habil Əliyev əllinci illərin
sonu, altmışıncı illərin əvvəllərində mahir kamança ustası kimi formalaşıb
el arasında geniş şöhrət tapdı. Habil Əliyevin virtuoz çalğısını musiqi
biliciləri, tez-tez Nikkolo Paqanininin ifaçılığı ilə müqayisə edirlər.
Hələ bir vaxtlar Böyük Britaniyada respublikamızın günləri çərçivəsində
Azərbaycan incəsənət ustalarının konserti verilirdi. Konsert Qlazqo şəhərinin
yaxınlığında, tamaşaçılarla dolu olan nəhəng Mazerverlle sarayının salonunda
gedirdi. Həmin gecə səhnədə kamançanın "rəqibləri" Rəşid Behbudov,
Müslüm Maqomayev, Tamara Sinyavskaya kimi dünya şöhrətli sənətkarlar idilər.
Konsertdən sonra Qlazqo şəhərinin bələdiyyə idarəsində qəbul zamanı ingilis
musiqiçiləri, ər-arvad Harrisonlar Habil Əliyevin ifasını proqramın canı
adlandıraraq Azərbaycan Paqaninisinin şərəfinə badə qaldırdıqda bu, iştirakçıların
hamısını təəccübləndirmişdi.
Habil Əliyev keçmiş SSRİ respublikalarında və eləcə də dünyanın bir çox
ölkələrində Türkiyə, Amerika, Almaniya, İngiltərə, Fransa, Hindistan,
Pakistan, İran, Misir, İsveçrə, Hollandiya, Tunis, Yaponiya, Suriya, Mozambik
və s., qastrol səfərlərində olmuşdur.
Ustad sənətkar virtuoz ifaçılığı ilə yanaşı gözəl mahnıların da müəllifidir.
Onun bəstələdiyi 15-dən artıq mahnı bu gün də tanınmış musiqiçilər tərəfindən
sevilə-sevilə ifa olunur. Habil Əliyevin dünyanın böyük dövlətləri olan
ABŞ, Fransa, Yaponiya, İtaliya və Yunanıstanda Azərbaycan muğamlarından
və xalq mahnılarından ibarət kompakt diskləri də buraxılıb.
Habil Əliyev sənətdə göstərdiyi xidmətlərinə görə 29 iyun 1964-cü ildə
"Əməkdar artist", 11 yanvar 1978-ci ildə isə "Xalq artisti"
fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Dövlət tərəfindən dəfələrlə müxtəlif
orden və medallarla, döş nişanları və fəxri fərmanlarla təltif olunmuşdur.
Respublika Prezidentinin Fərdi təqaüdçüsüdür.
Habil Əliyevə müxtəlif şairlərimiz onlarca şer həsr ediblər, rəssamlarımız
tablolar çəkiblər, heykəltəraşlarımız büstlər işləyiblər, xalçaçılarımız
üzərində sənətkarın portreti olan xalçalar toxuyublar, yazarlarımız onun
haqqında kitablar yazıblar. Dünya şöhrətli bəstəkar Firəngiz Əlizadənin
dahi sənətkara həsr etdiyi və artıq dünyanı fəth etmiş "Habilsayağı"
simfonik əsəri bir çox ölkələrin möhtəşəm konsert saraylarında uğurla
səsləndirilir. Habil Əliyev haqqında bir neçə sənədli film və oçerklər
(.wmv, 4.61 MB) də çəkilmişdir.
Habil Əliyev 1954-cü ildə Şərqiyyə xanım ilə xoşbəxt ailə həyatı qurmuş,
üç qız və bir oğul böyüdüb tərbiyyə etmişlər. Səkkiz nəvəsi var.
 Fikrət
Göyüş oğlu Qocayev (Fikrət Qoca) - şair - 1935-ci il avqustun
25-də Ağdaş rayonunun Kotanarx kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan xalq
şairi (1999), əməkdar incəsənət xadimidir (1978).
1964-cü ildə Moskvada Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu bitirmişdir.
Əsərləri 1956-cı ildən mətbuatda çap edilir. Azərbaycan Radio və Televiziya
Verilişləri Komitəsində, “Azərbaycan gəncləri” qəzetində, “Azərbaycan”
jurnalında fəaliyyət göstərmiş, AYİ-də beynəlxalq əlaqələr üzrə məsul
katib olmuşdur. 1987-ci ildən “Qobustan” incəsənət toplusunun baş redaktorudur.
1998-ci ildən AYB-nin katibidir.
Çap etdirdiyi şeir kitablarında vətən məhəbbəti, vətənpərvərlik duyğuları,
insan və zaman haqqında düşüncələri öz əksini tapmışdır. Dünyanın bir
çox ölkəsində yaradıcılıq səfərlərində olmuş, həmin ölkələrə gedən milli
azadlıq hərəkatlarına şerlər həsr etmiş, o cümlədən Kubanın azadlıq mübarizi
Ernesto Çe Gevara ("Ünvansız məktublar"), Qvineya-Bisaunun azadlıq
hərəkatı xadimi Amilkar Kabral ("Amilkar Kabral"), Filippinin
milli qəhrəmanı Xose Risal ("Xose Risal"), vyetnamlı gənc Li
Vi Tom ("Li Vi Tom") və b. haqqında poemalar yazmışdır. 1990-cı
illərdə yazdığı "Oddan keçənlər", "İnsan səviyyəsi",
"Adi həqiqətlər" və s. poemalarında Azərbaycanda gedən azadlıq
mübarizəsindən bəhs olunur. Onun bir sıra nəsr əsərləri də var. "Ölüm
ayrılıq deyil" (1990), "Hələlik, - qiyamətədək" (2000)
povestlərində 1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələri əksini tapmışdır.
Mixail Lermontov, Taras Şevçenko, Eduard Mejelaytis, İ.Volker, X.Risal,
İ.Taufer və b.-ndan tərcümələri var. Əsərləri bir sıra xarici dillərə
tərcümə olunmuşdur.
Şerlərinə musiqi bəstələnmişdir ("Anacan dostum evlənir", "Könlüm",
"Günay", "Gəl ey səhər", "Çiçək tapa bilmədim",
"Gecə yaman uzundur", "Payız gəldi" və s.).
Gənclərin qəhrəmanlıq və fədakarlığından bəhs edən "Təkərlər geri
fırlanır", "Yaralı çiçəklər" və "Rəssam düşünür"
poemalarına görə 1968-cı ildə Azərbaycan komsomolu mükafatına, 90-cı illər
yaradıcılığına görə "Humay" mükafatına (1998) layiq görülmüşdür.
Azərbaycan Respublikasının "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur
(1995).
Kitabları
• Qağayı 1963
• Hamıya borcluyam 1965
• Стихи 1966 (Moskva)
• Dənizdə ay çiməndə 1967
• Od gəlini 1969 (latış dilində) (Riqa)
• Цветы зимой 1969 (Moskva)
• Yatmadağım gecələrdə 1970
• Günlərin bir günü 1972
• Gül ömrü 1975
• İnsan xasiyyəti 1980
• Ночная вахта 1982 (Moskva)
• Небо смотрит в море 1982 (Moskva)
• Ömürdən səhifələr 1984
• Mavi dünyanın adamları 1988
• Taleyin ağır taleyi 1990
• Seçilmiş əsərləri 1988
• Eldən elə - dildən dilə 1988 (mahnı bəstələnən şeirləri)
• Sükutun səsi 1991 (Tehran)
Lütvü Məmmədbəyov (1927-2003) Azərbaycanın xalq artisti, aktyor,
rejisor. İlyas Əfəndiyevin "Atayevlər ailəsi", Mehdi Hüseynin
"Alov", Qılman İlkinin "Şərqin səhəri", İslam Səfərlinin
"Göz həkimi" və s. 64 əsərə quruluş verərək səhnələşdirib. Ə.Hacızadənin
"itgin gəlin" 12 seriyalı televiziya filminin rejissorudur.
|
|
 |
Dövlət rəmzlərimiz |
 |
|
|
